Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Versay Sarayı’nda onuruna verdiği akşam yemeğinde önemli bir diplomatik gelişme yaşandı. ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, iki ülke arasında hazırlanan tarihi mutabakat zaptına imza attı. İmza töreninin ardından basın mensuplarına telekonferans yoluyla açıklamalarda bulunan üst düzey bir ABD’li yetkili, Ortadoğu jeopolitiğinde yeni bir dönemi başlatması beklenen 14 maddelik mutabakat metninin tüm detaylarını kamuoyu ile paylaştı.
Anlaşmanın temel maddelerine göre, ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, Lübnan cephesi de dahil olmak üzere tüm askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak durdurmayı taahhüt ediyor. Taraflar birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstererek iç işlerine karışmayacaklarını, güç kullanma tehdidinden kaçınacaklarını ve en fazla 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya varmak için müzakere yürüteceklerini beyan ediyor. İmzaların atılmasıyla birlikte Washington yönetimi, İran’a yönelik deniz ablukasını ve engellemeleri kaldırma sürecini başlatacak ve bu ablukayı 30 gün içinde tamamen bitirecek. Ayrıca nihai anlaşmanın ardından 30 gün içinde İran sınırlarına yakın bölgelerdeki askeri gücünü geri çekecek.
İran tarafı ise ticari gemilerin İran Körfezi ile Umman Denizi arasında 60 gün boyunca güvenli ve ücretsiz geçiş yapabilmesi için teknik ve askeri engelleri kaldırıp mayın temizliğini tamamlayarak gerekli tüm önlemleri alacak. Hürmüz Boğazı’ndaki geleceğe yönelik denizcilik hizmetleri için de Umman Sultanlığı ve diğer kıyı devletleriyle diyalog mekanizmaları kurulacak. Ekonomik boyutta ise ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve kalkınması adına en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlamayı, bu kapsamda gerekli tüm finansal muafiyet ve lisansları sağlamayı kabul ediyor.
Nükleer alanda İran, nükleer silah temin etmeyeceğini ve geliştirmeyeceğini yeniden teyit ederken, elindeki zenginleştirilmiş malzeme stoklarını Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) gözetiminde yerinde seyreltme yöntemiyle imha edecek. Buna karşılık ABD; Birleşmiş Milletler, UAEA ve kendi tek taraflı birincil ve ikincil yaptırımlarını belirlenen bir takvime göre tamamen kaldırma sözü veriyor. Nihai imza atılana kadar taraflar mevcut askeri ve nükleer durumu koruyacak, ABD yeni bir yaptırım uygulamayacak veya bölgeye ek asker sevk etmeyecek. Son olarak, İran’ın uluslararası sistemde dondurulan tüm fon ve varlıkları İran Merkez Bankası’nın kullanımı için serbest bırakılacak, petrol ve nakliye gibi kritik sektörlere hızlıca Hazine Bakanlığı muafiyetleri tanınacak. Sürecin takibi için ortak bir yürütme mekanizması kurulacak ve varılacak nihai anlaşma bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla uluslararası alanda tescil edilecek.
